0928 836 184

Trang chủ / Kiến thức / Van tiết lưu nhiệt TXV

Quá nhiệt là gì? Hiểu van tiết lưu nhiệt TXV cho đúng

Bài dành cho anh em thợ: cách đo độ quá nhiệt, ba lực trên màng van, và vì sao đừng vội vặn vít khi quá nhiệt sai.

Van tiết lưu TXV · Cho thợ · Cập nhật 21/11/2026 · Thủy Đông

Van tiết lưu nhiệt (TXV) nằm ở đầu vào dàn lạnh, lo việc phun đúng lượng gas lỏng vào dàn. Muốn chỉnh van đúng, phải hiểu một con số: độ quá nhiệt.

Thợ Thủy Đông nạp gas và đo áp cụm máy kho lạnh
Thợ Thủy Đông đo áp, nạp gas cụm máy. Áp hút đo được sẽ đổi ra nhiệt độ sôi để tính độ quá nhiệt.

Độ quá nhiệt (SH) là gì, tính thế nào

SH = nhiệt độ thực của hơi gas ở ống hút − nhiệt độ sôi của gas ở cùng áp suất.

Ví dụ minh hoạ (do Thủy Đông đưa ra, kho mát dùng R404A):

  • Đồng hồ áp thấp đo sát bầu van, đổi ra nhiệt độ sôi là −10 °C.
  • Nhiệt kế kẹp trên ống hút tại chỗ bầu đo được −4 °C.
  • SH = −4 − (−10) = 6 K (1 K bằng 1 °C chênh lệch).

Nghĩa là gas đã sôi hết trước khi tới bầu, rồi còn được "hâm" thêm vài độ. Quá nhiệt giúp bảo vệ máy nén khỏi hút phải lỏng. Nhưng quá cao thì phần cuối dàn chỉ có hơi gas, bề mặt dàn dùng phí.

Ba lực trên màng van

Màng van Pb áp bầu: MỞ Ps lò xo: ĐÓNG Pe áp bay hơi: ĐÓNG
Hình minh hoạ đơn giản do Thủy Đông vẽ. Pb > Ps + Pe thì van mở thêm; Pb < Ps + Pe thì van khép bớt.
LựcĐến từ đâuTác dụng
Pb áp bầuGas nạp trong bầu: bầu kẹp trên ống hút nên đổi nhiệt độ ống thành áp suất, truyền qua ống mao lên mặt trên màngMở van
Ps lò xoLò xo chính dưới màng, vít chỉnh quá nhiệt nén lò xo nàyĐóng van
Pe áp bay hơiÁp gas trong dàn, dẫn tới mặt dưới màngĐóng van

Vì vậy van không đo nhiệt độ kho, van đo độ quá nhiệt. Tải tăng (vừa nhập hàng nóng): gas sôi hết sớm, ống hút ấm lên, Pb tăng, van mở to phun thêm lỏng. Tải giảm thì ngược lại, van khép bớt. Việc ngắt máy theo nhiệt độ kho là của bộ điều khiển và van điện từ, không phải của TXV.

SS, OS, OPS: phân biệt ba loại quá nhiệt

  • SS, quá nhiệt tĩnh (Static Superheat): số độ quá nhiệt vừa đủ để thắng lực lò xo, tới đó van mới bắt đầu hé. Danfoss khuyên SS khoảng 2–4 °C, để giọt lỏng cuối cùng sôi hết trước khi tới bầu, máy nén an toàn.
  • OS, quá nhiệt mở (Opening Superheat): số độ quá nhiệt thêm vào để van mở từ lúc hé tới năng suất định mức. OS do thiết kế van quyết định, không chỉnh được.
  • OPS, quá nhiệt làm việc = SS + OS. Đây là con số thợ đo được trên hệ đang chạy.

Chỉ chỉnh được SS. Khi van đã lắp vào hệ, chỉ có vít chỉnh (SS) là chỉnh được. Muốn đổi hẳn OPS thì phải thay lỗ tiết lưu (orifice) cỡ khác.

Năng suất của vanĐộ quá nhiệtMở hết cỡNăng suất định mứcPhần dự trữSSOSOPS = SS + OS (đo được trên hệ đang chạy)Van chưa mở
Đồ thị năng suất van theo độ quá nhiệt. Hình do Thủy Đông vẽ lại từ đồ thị trong bài giảng Danfoss.

Vì sao đừng vội vặn vít khi quá nhiệt sai?

Phần này là kinh nghiệm thi công của Thủy Đông:

  • Van chọn quá to: quá nhiệt nhích nhẹ là van mở rất nhiều, dàn lúc ngập lúc đói, van "săn", quá nhiệt lên xuống liên tục.
  • Van chọn quá nhỏ: mở hết cỡ vẫn thiếu, quá nhiệt cao mãi, kho lâu lạnh. Vặn vít không cứu được.
  • Trước khi vặn, kiểm tra thêm: gas có đủ không (mắt ga có bọt?), phin lọc và lưới lọc van có nghẹt không, bầu kẹp có chặt, đúng chỗ, có bọc bảo ôn không.

Cân bằng trong hay cân bằng ngoài?

Van phải biết áp ở cửa ra dàn (chỗ đặt bầu) mới so sánh đúng. Van cân bằng trong lấy áp ở cửa ra của van. Van cân bằng ngoài có ống nhỏ nối từ ống hút ngay sau bầu về van.

Dàn có bộ chia gas (hầu hết dàn kho lạnh) bị tụt áp khi gas đi qua nhiều nhánh. Nếu dùng cân bằng trong, van tưởng áp bay hơi cao hơn thật, hiểu lầm là quá nhiệt thấp rồi khép van lại, dàn bị đói. Vì vậy dàn có bộ chia gas nên dùng van cân bằng ngoài, ống cân bằng nối sau bầu, không được bịt.

Tóm tắt cho thợ

  • SH = nhiệt độ ống hút tại bầu − nhiệt độ sôi (đổi từ áp hút).
  • Pb mở; Ps và Pe đóng.
  • OPS = SS + OS; chỉ chỉnh được SS; SS nên khoảng 2–4 °C (Danfoss).
  • Dàn có bộ chia gas: van cân bằng ngoài.
  • SH sai: kiểm gas, phin lọc, bầu, cỡ lỗ trước khi vặn vít.

Vật tư: thợ cần van TXV, phin lọc, gas và phụ kiện kho lạnh xem vật tư điện lạnh giá thợ · Xem thêm: 3 thói quen làm kho lạnh tốn điện

Nguồn: khoá e-learning Danfoss "Thermostatic Expansion Valves – Introduction & Portfolio" (bài 22 trong giáo trình Thủy Đông): các mục How does TXV work? và Superheat in relation to TXV function. Các nội dung từ khoá: ba lực Pb, Ps, Pe; SS, OS, OPS; SS khoảng 2–4 °C; chỉ SS chỉnh được. Ví dụ tính SH, giải thích van to/nhỏ, cân bằng ngoài với dàn chia gas và lời khuyên kiểm tra là kinh nghiệm, giải thích thêm của Thủy Đông, không phải nội dung nguyên bản của Danfoss. Khi chọn, lắp van cụ thể, xem catalogue Danfoss đúng loại van, loại gas.

Cần mua van TXV, vật tư lạnh? Nhắn Zalo thợ Thủy Đông

Anh chị cần làm kho, sửa kho hay lắp điều hoà?

Gửi vài ảnh mặt bằng qua Zalo. Thủy Đông khảo sát miễn phí, gửi bản vẽ và báo giá từng hạng mục ngay trong ngày.

Nhắn Zalo cho Thủy ĐôngGửi ảnh mặt bằng, báo giá nhanh
0928 836 184